Grenzen | Invasieve exoten? Wie stopte de 'invasie' in invasie-ecologie • deBuren

Botanisch filosoof Norbert Peeters vertelt in de plantentuin van het GUM in Gent over de vergeten voorgeschiedenis van het denken over planten die zich in nieuwe gebieden vestigen. Na de lezing gaan we in gesprek met Norbert en Tim Adriaens, landschapsecoloog gespecialiseerd in invasieve soorten. Helen Weeres, Saïda Ragas en Malika Soudani voorzien literaire en filmische interventies over het exoot-zijn.

Wetenschap & Geschiedenis Politiek & Samenleving

Standaard ticketprijs: € 8,00
UiTPAS: € 1,00
Studenten en personeel HOGENT, Ugent, Howest, KASK & Conservatorium: gratis
Kortingen gelden op vertoon van een UiTPAS, personeels- of studentenkaart

Deze lezing vindt plaats in de Plantentuin van het GUM, meer toegankelijkheidsinformatie over de zaal is terug te vinden op hun website. Voor deze lezing is een tolk gebarentaal voorzien. Wie verdere vragen heeft over de toegankelijkheidsvoorzieningen, kan contact opnemen met de organisatie: anais.vanertvelde@hogent.be. Ter plekke kunnen vragen gesteld worden aan het onthaal.

De Britse bioloog Charles Elton wordt vaak gezien als de grondlegger van het onderzoek naar dieren en planten die nieuwe gebieden bezetten. Zijn boek The Ecology of Invasions by Animals and Plants uit 1958 geldt daarbij als het officiële startschot. Maar natuuronderzoekers hadden al veel eerder oog voor levensvormen die zich vestigen op vreemde bodem.  

Al in de achttiende eeuw ziet de beroemde Zweedse geleerde Carolus Linnaeus dat exotische planten zich soms op eigen houtje verspreiden en wortelschieten in de vrije natuur. Hij is de eerste die in kaart brengt hoe deze nieuwkomers zich over de wereld verspreiden. Vooral de mens speelt daarbij een sleutelrol. In tegenstelling tot vandaag ziet Linnaeus deze succesvolle exoten niet als bedreiging, maar als een verrijking van de inheemse natuur.

Het is niemand minder dan Charles Darwin die als eerste een succesvolle exoot bestempelt als ‘invasief’. Tijdens zijn reis met het schip de Beagle zag hij op de pampa’s van Zuid-Amerika hoe een Europese tuinplant zich snel uitbreidde en typische pampaplanten verdrong. Niet lang daarna wordt Europa getroffen door zijn eerste echte planteninvasie: een ogenschijnlijk onschuldige waterplant uit Noord-Amerika houdt wetenschap, politiek en pers in de ban.  

In deze lezing vertelt botanisch filosoof Norbert Peeters meer over deze vergeten voorgeschiedenis van het denken over planten die zich in nieuwe gebieden vestigen. Hij baseert zich daarbij op zijn recente promotieonderzoek.

Na de lezing gaat Norbert Peeters in gesprek met Tim Adriaens, landschapsecoloog gespecialiseerd in invasieve soorten. Helen Weeres, Saïda Ragas en Malika Soudani voorzien literaire en filmische interventies over het exoot-zijn.

Norbert Peeters is botanisch filosoof, schrijver en universitair docent Filosofie aan Wageningen University & Research. Peeters studeerde Archeologie en Filosofie. Aan de Universiteit Leiden schrijft hij een dissertatie over de begripsgeschiedenis van invasie-ecologie, waarbij hij schrijft over de vroegste ontwikkeling van het denken over invasieve planten. Als botanisch filosoof houdt hij zich bezig met de bijzondere wereld van planten. In navolging van Darwin’s visie op het plantenrijk, betoogt Peeters een andere manier van kijken naar en beschrijven van planten. In 2016 debuteerde hij met Botanische revolutie: de plantenleer van Charles Darwin. Vervolgens schreef hij onder meer Rumphius’ Kruidboek: verhalen uit de Ambonese flora (2020) en Wildernis-vernis: Een filosoof in het Vondelpark (2021). In 2023 verscheen, mede onder zijn redactie, de heruitgave van Flora Batava: de wilde planten van Nederland.

Helen Weeres heeft een achtergrond in poëzie, literaire en culturele analyse, genderstudies, en werkt in de (onderzoekende) kunsten samen met regeneratieve boeren, wetenschappers en andere kunstenaars. Helen’s praktijk wordt gevoed door poëzie en een fascinatie voor artefacten en instrumenten die regeneratieve interacties tussen de mens en een breder ecosysteem inspireren. Thema’s als mens-inclusieve ecosystemen, verdwenen (heidense) rituelen en folklore, queer ecologie en mens-bodem relaties staan veelal centraal in Helen’s zinnenprikkelende gedichten, performances, installaties en (inter)actieve bijeenkomsten. Helen is medeorganisator en coördinator van Queer miQ, een ‘open’ podium dat FLINTAQ* mensen op podia uitnodigt om de microfoon te ‘queeren’. In 2025-2026 ontwikkelt Helen nieuw literair werk buiten het boek in samenwerking met TILT, mede mogelijk gemaakt door het Letterenfonds.

Saïda Ragas is illustrator en stripper. Haar werk is gebaseerd op haar idealistische, seks-positieve en feministische ideeën. Middels speels en kleurrijk beeld deelt ze persoonlijke ervaringen, maatschappelijke voetnoten en droombeelden. In 2024 was Saïda finalist van de jaarlijkse illustratiewedstrijd De Stoute Stift van deBuren. Saïda maakt samen met Kato Kagenaar deel uit van het sekspositieve kunstcollectief HALFNAAKT.

Malika Soudani is auteur en vakdocent creatief schrijven in het basis- en voortgezet onderwijs in Nederland. In 2021 studeerde ze af in Creative Writing aan ArtEZ Arnhem met de poëziebundel Waar ik een slaapkamer heb gehad. Ze liep stage bij productiehuis SLAA en werkte als PR-assistent voor Read My World. In de zomer van 2019 nam Malika deel aan de jaarlijkse schrijfresidentie van deBuren in Parijs. Malika organiseert schrijfworkshops en -cursussen rondom thema’s zoals spiritualiteit, seksualiteit en (solo)intimiteit. Ze draagt haar werk voor op diverse podia en neemt graag deel aan een tafelgesprek over maatschappelijke onderwerpen. In de zomer is ze een van de workshopmedewerkers schrijven op Buitenkunst, waar ze ook werkzaam is als kok.

Tim Adriaens begon in 2000 als landschapsecoloog op het Instituut voor Natuurbehoud en werkte er op gebiedsvisies en ecologische netwerken. Daarna startte hij op het instituut een werking op rond invasieve soorten. Hij coördineert het onderzoek op invasieve soorten en is erg actief in internationale projecten rond duurzame bestrijding, het opzetten van surveillance en waarschuwingssystemen, burgerwetenschap, horizon scanning en risicoanalyse, onderzoek naar impact en human dimensions onderzoek van biologische invasies. Hij heeft veel internationale projecten in zijn portfolio, zoals LIFE, Interreg en Horizon projecten, evenals opdrachten voor de Europese Commissie en het IUCN. Sinds 2024 maakt Tim deel uit van het managementteam van het INBO. Hij heeft de teams Soortendiversiteit, Open Science lab for biodiversity, Faunabeheer en Invasieve soorten onder zijn vleugels. Tim is heel erg aanwezig in het maatschappelijk debat rond invasieve soorten en hun beheer. Hij geeft vaak duiding in de media rond invasieve soorten zoals wasbeer, Aziatische hoornaar, Afrikaanse klauwkikker en planteninvasies, en hun impact op het natuurbehoud en -beheer.