Voordat de bom valt

Moeten we ons voorbereiden op een oorlog in West-Europa?

Sinds de inval van Rusland in Oekraïne 4 jaar geleden en de terugtrekking van de VS als beschermer, worden we in West-Europa langzaam wakker uit de droom dat er nooit meer oorlog zal komen. 

Hoe moeten we ons, na 80 jaar van vrede in onze regio, voorbereiden op een oorlog? De vergroting van het militaire apparaat in Europa is al in volle gang. Vlaanderen investeert meer in de defensie-industrie en keurde eind 2025 een nieuw wapenhandeldecreet goed. Nederland breidt de organisatie van defensie uit met een focus op inzetbaarheid en slagkracht en grootschalige investeringen in modern, innovatief materieel.  

Eén van de uitdagingen voor Vlaanderen en Nederland is het vinden van genoeg personeel. In navolging van leden van het Belgische koningshuis kreeg de Nederlandse kroonprinses Amalia vorig jaar een militaire opleiding, wat onder jongeren voor toenemende belangstelling zorgde in de krijgsmacht. En onlangs is Koningin Maxima begonnen met een opleiding tot reservist omdat "onze veiligheid niet langer vanzelfsprekend is".   

Maar investeringen in defensie gaan altijd ten koste van wat anders. Wat moet er wijken? En hoe blijven we in tijden van militaire opbouw in Europa waakzaam voor het behoud van democratische waarden? Hoe moeten burgers zich voorbereiden op de oorlogsdreiging? Moet, zoals in Nederland, iedereen in Vlaanderen een noodboekje krijgen om zich voor te bereiden op een mogelijke crisissituatie? Moeten we massaal een opleiding tot reservist gaan volgen? Hoe gaan we om met degenen die vasthouden aan het idee dat het zo ver niet zal komen? En wat kunnen we doen aan de verlammende angst van degenen die de dreiging wel ernstig nemen? 

deBuren organiseert samen met PEN Vlaanderen een gespreksavond over de oorlogsdreiging in Europa. Journalist en radiomaker Lara Billie Rense gaat in gesprek met journalist en opiniemaker Caroline de Gruyter (Zondagskinderen), auteur en hoogleraar politieke studies Peter Vermeersch en professor psychologie Imke Baetens (VUB)Auteur en coördinator van PEN Vlaanderen Ellen Van Pelt start de avond met een Lege Stoel, om aandacht te vragen voor een gevangengenomen collega uit Belarus. Tussen de gesprekken door leest vertaler Roman Nesterenco fragmenten voor van Oekraïense auteurs.  De avond wordt afgesloten met een check-out door klinisch psycholoog Brenda Anyango.

De opbrengst van de ticketverkoop van deze avond gaat in zijn geheel naar PEN Vlaanderen.

© Rebecca Fertinel

Caroline de Gruyter schrijft al ruim twintig jaar over Europa, onder meer vanuit Wenen, Oslo en haar huidige woonplaats Brussel. Ze is columnist en correspondent van NRC en publiceert ook in De Standaard, Foreign Policy en The New York Times. Ze publiceerde verschillende boeken, waaronder Beter wordt het niet; een reis door de Europese Unie en het Habsburgse Rijk (2021), Zwitserlevens; de nieuwe politieke realiteit in Europa (2015) en De Europeanen (2006). Op 24 februari 2026 verschijnt haar nieuwe boek Zondagskinderen over oorlogsdreiging, Europese vrede en historische lessen. 

© Michiel Hendryckx

Peter Vermeersch is hoogleraar politieke studies aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de KU Leuven. In Leuven is hij lid van de onderzoeksgroep LINES (Leuven International and European Studies). Hij doceert onder meer de vakken ‘Questions of Democracy in Central and Eastern Europe’ en ‘Russian Politics in the Global Context’. Peter Vermeersch studeerde Slavische talen en Oost-Europese studies in Leuven, Krakau en Warschau en behaalde een doctoraat in de politieke wetenschappen. Inhoudelijk is zijn werk toegespitst op minderhedenpolitiek, nationalisme, democratisering, herinneringspolitiek en herstelrecht. Hij publiceert niet alleen academische teksten, maar ook essays en literaire non-fictie. In 2014 verscheen Ex. Over een land dat zoek is (De Bezige Bij), een boek met essays en reportages in en over het voormalig Joegoslavië. Vanaf 2011 is hij lid van PEN Vlaanderen, een organisatie die zich wereldwijd inzet voor vrije meningsuiting, vrede en internationale verstandhouding. 

Professor psychologie Imke Baetens is gespecialiseerd in etiologie, preventie en ambulante behandeling van emotionele en gedragsproblemen bij kinderen en jongeren. Zij heeft een internationale reputatie in onderzoek naar opzettelijke zelfverwonding bij jongeren. In 2017 opende zij (samen met Prof. Peter Theuns en Prof. Chris Schotte) de deuren van Brussels University Consultation Center (BRUCC). Haar klinische praktijk wordt voortdurend afgestemd met recente wetenschappelijke inzichten, en omgekeerd inspireren haar werkervaringen in de klinische praktijk haar onderwijs en onderzoek. Zij omschrijft zichzelf als een scientist-practitioner, en vindt het belangrijk om deze visie mee te nemen in onderwijs aan studenten psychologie.

Alles bekijken
© Jan Gitanes

Ellen Van Pelt (1980) woont en werkt in Antwerpen. Meer dan tien jaar werkte ze als psychologe, momenteel leeft ze van haar pen. Ellen publiceerde korte verhalen in verschillende literaire tijdschriften en debuteerde in 2015 met de roman Drift (Uitgeverij Vrijdag). Dit boek vertelt hoe de keuzes die ouders maken onvermijdelijk hun kinderen tekenen, hoe lief te hebben buiten de normen van onze maatschappij. In 2020 publiceerde ze Deze wereld is geen ergernis waard (Uitgeverij Vrijdag), een biografie over schrijver Roger Van de Velde. In 2025 volgde de roman Zwaluwstaarten waarin ze het collaboratieverleden van haar familie onderzoekt.  

Ellen is coördinator van PEN Vlaanderen, de Vlaamse afdeling van een internationale schrijversorganisatie die zich inzet voor vrijheid van meningsuiting en vervolgde schrijvers.

© Gaby Jongenelen

Roman Nesterenco (1986, UA/BE) studeerde af als master Oost-Europese talen en culturen aan de UGent. In 2022 werkte hij mee aan de vertaling van de roman Het internaat van de Oekraïense auteur Serhi Zjadan, die werd uitgegeven bij De Geus. En op dit moment ligt de door Roman vertaalde verhalenbundel Niemand zal ergens om vragen (De Geus) van diezelfde auteur in de boekwinkels. Occasioneel vertaalt hij voor het Tijdschrift voor Slavische Literatuur en voor de kranten De Standaard en De Morgen.  

© Fjodor Buis

Lara Billie Rense (die/ diens) is een Nederlandse non-binaire radiomaker, schrijver, verhalenverteller, podcastmaker en televisiepresentator. Lara Billie presenteerde 12,5 jaar lang het Radio 1 journaal en Nieuws en Co voor de NOS en is sinds 2022 vaste presentator van het programma Wat Blijft op NPO Radio 1. Rense presenteerde het tv-programma Mediastorm en maakt momenteel podcasts en tv-uitzendingen voor Focus. In 2024 debuteerde Lara Billie met Een zee van ruimte (2024), een coming of age memoir van een tussenmens. Lara Billie schrijft over perspectieven in de journalistiek op Substack en over de natuur voor De Scharrelaar, een literair tijdschrift voor vogelliefhebbers. En onlangs schreef die een artikel voor de Groene Amsterdammer en maakte die een podcast voor NPO Radio 1 samen met Jeske Jongerius over dakloosheid onder vrouwen en kinderen. 

Alles bekijken
Sarah Van Looy

Brenda Anyango (1992) is een zelfstandig klinisch psycholoog onder de naam SemaNami – wat ‘praat met mij’ betekent in haar moedertaal Swahili. Ze behaalde haar master in Klinische Psychologie aan de Vrije Universiteit Brussel en rondde haar postgraduaat in Gedragstherapie af aan de Katholieke Universiteit Leuven. Als Zwarte psycholoog is Brenda gepassioneerd door het snijvlak van mentale gezondheid en sociale rechtvaardigheid. Ze begeleidt vooral mensen die systemisch gemarginaliseerd worden en kiest bewust voor een contextuele, creatieve en cultureel bewuste benadering van therapie. Als tegengif voor de sterk cognitieve aanpak waarin ze is opgeleid, richtte ze Healing Movements op: een creatieve therapie aanpak waarin ze gesprekstherapie combineert met lichaamsgerichte methodes, geworteld in holistische zorg, culturele bewustwording en collectieve heling.

Alles bekijken

Organisatie: deBuren en PEN Vlaanderen.