Een oorlog tegen de natuur • deBuren

Wat gebeurt er wanneer een oorlog voorbij is, maar de natuur nog jarenlang beschadigd blijft? In Een oorlog tegen de natuur onderzoeken kunstenaar Marjolijn Dijkman, expert milieurechtvaardigheid en -criminaliteit Babs Verhoeve, architect Omar Ferwati en kunstenaar Shayma Nader hoe gewapende conflicten ecosystemen vernietigen en waarom die schade zelden wordt bestraft. Dit evenement gaat door in het Engels en wordt gemodereerd door journalist Selma Franssen.

Politiek & Samenleving Wetenschap & Geschiedenis

Wat gebeurt er wanneer een oorlog voorbij is? Gewapende conflicten raken immers niet alleen infrastructuur en mensen, maar ook ecosystemen. Bodems worden vergiftigd, waterbronnen vernield en landbouwgrond onbruikbaar gemaakt. De aantasting van natuur is zelden louter collateral damage, maar vaak een structureel onderdeel van conflict. Zelfs wanneer de wapens zwijgen, blijft die ecologische verwoesting doorwerken. De natuur wordt een onzichtbare bezette zone, waar gemeenschappen niet kunnen terugkeren en waar leven voor lange tijd onmogelijk blijft.

In dit debat onderzoekt VUB Crosstalks ecocide door oorlog: de grootschalige en vaak langdurige vernietiging van ecosystemen door gewapende conflicten. De geschiedenis van Verdun toont hoe diep die sporen gaan. Meer dan een eeuw na de Eerste Wereldoorlog is de zogenaamde zone rouge nog steeds ontoegankelijk: miljoenen niet-ontplofte granaten en vervuilde bodems maken landbouw en bewoning onmogelijk.

Maar ecocide is geen historisch fenomeen. Ook vandaag zien we wereldwijd gelijkaardige patronen: vernietigde landbouwgrond en waterinfrastructuur, ontbossing, chemische vervuiling en massale uitstoot door militaire activiteiten. Alleen al de oorlog in Oekraïne zou in het eerste jaar 120 miljoen ton extra broeikasgassen hebben veroorzaakt. En in Gaza spreken internationale organisaties over ongeziene ecologische schade, met mogelijk onomkeerbare gevolgen.

Toch wordt milieuschade door oorlog zelden bestraft. Hoewel het internationaal recht dit erkent als een oorlogsmisdaad, zijn de voorwaarden zo streng dat het in de praktijk nauwelijks tot veroordelingen komt. Daarom groeit de roep om ecocide als een aparte internationale misdaad te erkennen – niet alleen op papier, maar ook op een manier due juridisch afdwingbaar is.

Wat betekent het om natuur als slachtoffer van oorlog te beschouwen? Hoe kunnen we ecologische vernietiging juridisch en politiek aanpakken? En wie wordt verantwoordelijk gehouden?

Moderator en journalist Selma Franssen brengt samen met kunstenaar en onderzoeker Marjolijn Dijkman, expert in milieurechtvaardigheid en milieucriminaliteit bij de Belgische Federale Overheid Babs Verhoeve, architect en onderzoeker bij Forensic Architecture Omar Ferwati en kunstenaar, architect en onderzoeker Shayma Nader perspectieven samen uit kunst, recht en onderzoek.

Dit programma maakt deel uit van de reeks The Foragers, georganiseerd door VUB Crosstalks. Het evenement gaat door in het Engels.

Marjolijn Dijkman is kunstenaar en onderzoeker. In haar werk onderzoekt ze hoe landschappen sporen dragen van oorlog, geweld en menselijke ingrepen. Ze combineert artistiek onderzoek met historische en ecologische analyse, en richt zich op de manier waarop vervuiling, herinnering en materiële resten zich in een landschap vastzetten. In haar recente werk rond Verdun focust ze op de blijvende impact van de Eerste Wereldoorlog, en hoe die geschiedenis vandaag nog steeds zichtbaar en voelbaar is in de bodem en de omgeving.

Alles bekijken

Babs Verhoeve is expert in milieurechtvaardigheid en milieucriminaliteit bij de Belgische Federale Overheid. Ze heeft een achtergrond in zowel recht als milieuwetenschappen en werkt rond de juridische en beleidsmatige aanpak van milieuschade. Eerder was ze betrokken bij trajecten rond de mogelijke strafbaarstelling van ecocide. In haar werk zet ze zich in voor sterkere internationale wetgeving en effectieve accountability voor grootschalige milieuschade.

Alles bekijken

Omar Ferwati is architect en onderzoeker bij Forensic Architecture. Zijn werk richt zich op het analyseren en zichtbaar maken van mensenrechtenschendingen, militaire aanvallen en ecologische vernietiging. Hij combineert ruimtelijke analyse met open-source onderzoek om complexe situaties te reconstrueren en bewijs te leveren dat inzetbaar is in juridische en maatschappelijke contexten.

Alles bekijken

Shayma Nader is kunstenaar, architect en onderzoeker. In haar werk onderzoekt ze de relatie tussen land, geheugen en koloniale geschiedenis. Via artistiek onderzoek en storytelling brengt ze de ecologische en politieke gevolgen van conflict in kaart, met bijzondere aandacht voor hoe gemeenschappen omgaan met verlies, ontheemding en veranderende landschappen.

Alles bekijken

Selma Franssen is freelance journalist, programmamaker en interimcoördinator in de sociaal-culturele en mediasector. Ze werkt onder meer journalistieke programma’s uit voor deBuren, is jurylid van de Boon Literatuurprijs en auteur van het boek Vriendschap in tijden van eenzaamheid.

Alles bekijken