deBuren

Europa. Op de kaart zijn de grenzen niet aan te wijzen, en ook in andere opzichten is het begrip lastig te omlijnen. Voor de een slaat de naam op het geheel van Brusselse instanties en regels, voor de ander is het een gemeenschap die haar economische en politieke belangen probeert te handhaven op het wereldtoneel, en voor sommigen staat Europa simpelweg voor 'de Westerse cultuur'. In zijn nieuwste boek Spiegelpaleis Europa: Europese cultuur als mythe en beeldvorming analyseert Joep Leerssen, hoogleraar Europese Studies aan de UvA, de zwerm van associaties, tradities en thema's die Europa omgeeft. Wat hieruit opdoemt is een doolhof vol culturele reflecties.

“Wie Europa vanwege zijn verscheidenheid problematisch vindt, maar de onderliggende nationaliteiten accepteert als afgeronde eenheden, meet met twee maten”, zegt Leerssen in de inleiding van zijn boek. Het is even legitiem te spreken van een Europese cultuur als van een Nederlandse of Belgische cultuur.  In alle gevallen gaat het om een allegaartje, een culturele lappendeken  waarop een zelfbeeld is gebaseerd. Waarom geloven de meeste Europeanen dan wel in de mythe van hun nationale cultuur, maar is de band met Europa aanmerkelijk minder sterk?

In dit licht is het begrip ‘Europees burgerschap’ interessant. Europese instanties proberen al enkele decennia dit burgerschap te versterken, waaraan doorgaans een 'Europese identiteit' wordt gekoppeld. Uiteraard zijn hier politieke motieven in het spel; Europese integratie, solidariteit en steun voor het Europese project zijn ermee gediend dat we ons identificeren met de Polen, Grieken of Spanjaarden. Kan Europese  saamhorigheid van bovenaf worden versterkt door de actieve promotie van een Europees (zelf)beeld? Of zal Europese integratie vooral afhangen van de erkenning dat we het zonder EU in economisch opzicht afleggen tegen de rest van de wereld?

Over zijn boek en de lessen die de politiek hieruit zou kunnen trekken organiseert deBuren in samenwerking met Vrijstaat O. een discussie tussen Joep Leerssen en Geert Buelens, essayist, dichter en hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Utrecht. Buelens publiceerde enige jaren geleden het veelgeprezen en bekroonde boek Europa, Europa!, en mengt zich ook als columnist regelmatig in het publieke debat over Europa.

In samenwerking met Vrijstaat O


Meer in de reeks Thinking Europe